Intymność i bliskość w późnej dorosłości. Sensy i znaczenia w narracjach osób starszych

Beta Tkacz; Karolina Ozga; Małgorzata Kłębczyk

doi:10.57655/EXLIBRIS_2_2025_2

Data publikacji : 2026-03-13

Tom 29 Nr 2 (2025)

Intymność i bliskość w późnej dorosłości. Sensy i znaczenia w narracjach osób starszych

Beta Tkacz

https://orcid.org/0009-0000-0980-5276

Karolina Ozga

https://orcid.org/0009-0003-3744-9741

Małgorzata Kłębczyk

https://orcid.org/0009-0002-2359-1336

DOI: https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_2_2025_2

Abstrakt

Celem badania było rozpoznanie sensu, jaki narratorzy nadają swoim doświadczeniom relacji intymnych oraz seksualności w późnej dorosłości. Intymność i seksualność osób starszych pozostają obszarem stosunkowo słabo zbadanym, często obciążonym społecznymi tabu i stereotypami. Pomimo kulturowego postrzegania starości jako okresu aseksualności, badania wskazują, że potrzeba bliskości i intymności utrzymuje się w całym cyklu życia. Zrozumienie, jak osoby starsze interpretują i redefiniują bliskość, pozwala lepiej uchwycić psychospołeczne aspekty starzenia się oraz źródła satysfakcji z relacji. Badanie jakościowe, osadzone w paradygmacie interpretatywnym, przeprowadzono w grupie 11 osób w wieku od 65 do 80 lat z wykorzystaniem triangulacji metod: wywiadu narracyjnego według Fritza Schützego oraz pisemnych wypowiedzi narratorów. Przeprowadzona analiza wykazała, że intymność pozostaje istotnym elementem relacji osób starszych, choć ulega redefinicji – z cielesnej seksualności w kierunku bliskości emocjonalnej, czułości oraz wzajemnej opieki. Intymność w późnej dorosłości przejawia się poprzez codzienne rytuały, gesty i współobecność, stając się doświadczeniem wielowymiarowym – emocjonalnym, relacyjnym oraz egzystencjalnym. Intymność i seksualność w późnym wieku nie zanikają, lecz przyjmują nowe formy wyrazu. Mimo barier, takich jak problemy ze zdrowiem, osoby w okresie późnej dorosłości wpisują intymność w cykl życia partnerskiego. Wskazuje to na potrzebę redefinicji seksualności w starości, co może przyczynić się do lepszego dostosowania usług zdrowotnych oraz społecznych do potrzeb tej grupy wiekowej.

Słowa kluczowe:

relacje intymne, seksualność, starość

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF - pełny tekst artykułu

Zasady cytowania

Tkacz, B., Ozga, K., & Kłębczyk, M. (2026). Intymność i bliskość w późnej dorosłości. Sensy i znaczenia w narracjach osób starszych. Exlibris Biblioteka Gereontologii Społecznej, 29(2), 33–55. https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_2_2025_2

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Birnbaum, G. E. (2018). The fragile spell of desire: A functional perspective on changes in sexual desire across relationship development. Personality and Social Psychology Review, 22(2), 101–127. https://doi.org/10.1177/1088868317715500

Błajet, P. (2018). Zdrowie i seks seniorów. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Carstensen, L. L. (2006). The influence of a sense of time on human development. Science, 312(5782), 1913–1915. https://doi.org/10.1126/science.1127488

DeLamater, J., & Koepsel, E. (2015). Relationships and sexual expression in later life: A biopsychosocial perspective. Sexual and Relationship Therapy, 30(1), 37–59. https://doi.org/10.1080/14681994.2014.939506

Erikson, E. H. (1982). The life cycle completed (55–63). W. W. Norton & Company.

Fabiś, A., & Fabiś, A. (2008). Aktywność seksualna osób starszych. W A. Jodko (Red.), Tabu seksuologii (157–164). Academica Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej.

Fileborn, B., Thorpe, R., Hawkes, G., Minichiello, V., Pitts, M., & Dune, T. (2015). Sex, desire and pleasure: Considering the experiences of older Australian women. Sexual and Relationship Therapy, 30(1), 117–130. https://doi.org/10.1080/14681994.2014.936722

Flick, U. (2011). Projektowanie badań jakościowych (P. Tomanek, tłum.). PWN.

Gawroński, A. (2015). Etapy rozwojowe człowieka dorosłego z wyszczególnieniem okresu starości. Zeszyty Naukowe WSHE, 40, 85–96.

Gerymski, R., & Skałacka, K. (2018). Czy intymność, namiętność i zobowiązanie kształtują satysfakcję seksualną seniorów? Wyniki badania eksploracyjnego. Seksuologia Polska, 16(2), 43–50.

Ginsberg, T. B., Pomerantz, S. C., & Kramer-Feeley, V. (2005). Sexuality in older adults: Behaviours and preferences. Age and Ageing, 34(5), 475–480. https://doi.org/10.1093/ageing/afi143

Gottman, J. (2011). The science of trust: Emotional attunement for couples. W. W. Norton & Company.

Halicki, J. (2006). Społeczne teorie starzenia się. W M. Halicka & J. Halicki (Red.), Zostawić ślad na ziemi: Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Wojciechowi Pędichowi w 80. rocznicę urodzin i 55. rocznicę pracy naukowej (255–276). Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.

Havighurst, R. J. (1948). Developmental tasks and education. The University of Chicago Press.

Izdebski, Z. (2017). Zdrowie i życie seksualne Polaków w 2017 roku. Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Kaźmierska, K. (2016). Wywiad narracyjny – technika i pojęcia analityczne. W R. Dopierała & K. Waniek (Red.), Biografia i wojna. Metoda biograficzna w badaniu procesów społecznych. Wybór tekstów (61–72). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Kopaliński, W. (1989). Słownik wyrazów obcych (259). Oficyna Wydawnicza RYTM.

Krzyżanowski, J. (2004). Psychogeriatria (9–10, 74–75, 79–80). Wydawnictwo Medyk.

Kuczyńska, A., Piechaczek, A., & Paluszak, A. (2013). Zachowania wiążące a poczucie bliskości i komfortu z rozmowy z osobą nieznajomą tej samej i przeciwnej płci. Czasopismo Psychologiczne, 19(2), 215–226. https://doi.org/10.14691/CPPJ.19.2.215

Lindau, S. T., & Gavrilova, N. (2010). Sex, health, and years of sexually active life gained due to good health: Evidence from two US population-based cross-sectional surveys of ageing. BMJ, 340, c810. https://doi.org/10.1136/bmj.c810

Naja-Wiśniewska, M., Maciejewski, R., & Nieradko-Iwanicka, B. (2022). Sexuality of elderly people. Polish Hyperbaric Research, 2(79), 85–95. https://doi.org/10.2478/phr-2022-0012

Nawrocka, J. (2013). Społeczne doświadczenie starości: Stereotypy, postawy, wybory (136). Oficyna Wydawnicza IMPULS.

Perel, E. (2023). Inteligencja erotyczna. Jak utrzymać bliskość w relacji (M. Zielińska, Tłum.). Wydawnictwo Znak Literanova.

Prager, K. J. (1995). Psychology of intimacy (41–57). Guilford Press.

Sandberg, L. (2011). Getting intimate: A feminist analysis of old age, masculinity and sexuality. Nordic Journal of Feminist and Gender Research, 19(2), 107–123. https://doi.org/10.1080/08038740.2011.588168

Schütze, F. (2012). Analiza autobiograficznych narracji – zarys teorii i metody. W K. Kaźmierska (Red.), Metoda biograficzna w socjologii (415–458). Nomos.

Simpson, P. (2021). Desire and the older body: Age, sex, intimacy and old age. Routledge.

Sternberg, R. J. (1986). A triangular theory of love. Psychological Review, 93(2), 119–135.

Tornstam, L. (1989). Gerotranscendence: A reformulation of the disengagement theory. Aging: Clinical and Experimental Research, 1, 55–63.

Wiatrowski, Z. (2009). Dorastanie, dorosłość i starość w kontekście działalności i kariery zawodowej (28). Instytut Technologii Eksploatacji – PIB.

Wojciszke, B. (2003). Psychologia miłości. Wydawnictwo Gdańskie Pedagogiczne.

Zielazny, P., Biedrowski, P., & Mucha, D. (2013). Późna dorosłość – okres strat czy nowych wyzwań? Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 19(3), 284–287.

Netografia:

Główny Urząd Statystyczny. (2024). Bank Danych Lokalnych. https://stat.gov.pl/

World Health Organization. (2024). Ageing and health. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ageing-and-health

World Health Organization. (2003). World health report: Shaping the future. https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/533667d6-1143-4dba-8c15-fc9cd81c0639/content

Wielki Słownik Języka Polskiego PAN. (2025). Wielki Słownik Języka Polskiego. https://wsjp.pl/