Abstrakt

Artykuł jest pierwszą z trzech publikacji, które podejmą problem egzystencjalnych obaw z perspektywy badanych seniorów. Wspólną cechą tych prac jest próba zbadania tego zjawiska metodami badań jakościowych prowadzonych wśród seniorów. Uważamy, że seniorzy w późnej dorosłości lub w podeszłym wieku są bardziej świadomi zbliżającej się śmierci, co motywuje ich do refleksji nad kruchością i skończonością ludzkiej egzystencji oraz sensem ich życia. Kiedy napotykają trudne myśli i czują, że te myśli koncentrują się na najbardziej fundamentalnym problemie egzystencjalnym, próbują na nie odpowiedzieć i sformułować indywidualne rozwiązania. Jest to bardzo interesujące dla badaczy, ponieważ badana rzeczywistość jest w tym przypadku rozpoznawana w momencie jej formowania, in statu nascendi. Dynamika tego procesu jest związana ze sposobem, w jaki seniorzy doświadczają siebie, radząc sobie na co dzień ze swoimi egzystencjalnymi troskami. Z każdym nowym doświadczeniem mogą dojść do innych wniosków lub potwierdzić, że ich obecny sposób myślenia i oceniania życia jest właściwy. Celem zaprezentowanych w artykułach różnorodnych refleksji badawczych nie jest ponowna weryfikacja wyników uzyskanych wcześniej w innych próbach, ale raczej uchwycenie złożonego obrazu, który pokazuje, jak seniorzy podchodzą do życia i śmierci, rozumieją ich egzystencjalne troski i ich znaczenie w życiu. a także mechanizmy, których używają do buforowania egzystencjalnego strachu w różnych okolicznościach. W publikacjach przedstawiono różne strategie badawcze, w tym analizy materiałów uzyskanych w postaci krótkich wypowiedzi pisemnych, nieustrukturyzowanych wywiadów i kwestionariuszy ankietowych. W ramach teoretycznego wprowadzenia do problemu badawczego w artykule przedstawiono refleksje nad głównymi aspektami skończoności ludzkiej egzystencji, osadzonymi w interdyscyplinarnym dyskursie naukowym. W dyskusji szczególny nacisk położono na autorefleksyjny kontekst konfrontacji z przewidywaną, nieuchronną śmiercią w świetle istoty ludzkiej egzystencji uznanej za wartość autoteliczną. Część badawcza koncentruje się na badaniu, w jaki sposób seniorzy podchodzą do zjawiska przemijania życia i nieuchronności śmierci. Materiał badawczy uzyskano w postaci krótkich wypowiedzi seniorów jako odpowiedzi na pytania otwarte. W wyniku analizy powstał dość złożony katalog odpowiedzi seniorów na nieuchronność śmierci - od akceptacji własnej śmierci do tłumienia myśli o śmierci. Analiza zaowocowała również typologią pięciu podejść do śmierci przedstawionych przez seniorów. Nazwy tych kategorii są naszym zdaniem symboliczne i obejmują: stoickie, światopoglądowe, egzystencjalne, lękowe i unikowe.