Abstrakt

Starość przestaje być synonimem słabości i powodem do wstydu - jest wszechobecna i zakorzeniona w naszym społeczeństwie, mediach i nauce. Dynamiczny wzrost liczby osób starszych, obserwowany w skali globalnej, zaalarmował demografów, ekonomistów i polityków. Naukowcy rozpoczęli zaawansowane badania nad procesem starzenia się, aby pogłębić zrozumienie jego natury i poznać jego cechy charakterystyczne. Przedsiębiorcy zrewidowali swoje postawy wobec klientów-seniorów i stworzyli zupełnie nową ofertę towarów i usług skierowaną do grupy "50+". Pracownicy sektora zdrowia i opieki społecznej dostrzegli pilną potrzebę wprowadzenia trwałych zmian w całym systemie świadczeń dla osób starszych, ponieważ obecnie uprawnienia i świadczenia socjalne pozostają daleko poza możliwościami instytucjonalnymi. Chociaż tradycyjne postrzeganie starości zostało zakwestionowane, to jednak same osoby starsze muszą zacząć ją doceniać; bez ich upodmiotowienia w starości i uczenia się aktywnego starzenia się, przejście do pozytywnego starzenia się nigdy nie zostanie osiągnięte. W artykule omówiono wyniki badań empirycznych nad pojęciem podmiotowości polskich seniorów, prowadzonych niezależnie w latach 2001-2003 oraz 2008-2010. Zebrane dane świadczą o obniżaniu się osobowości autotelicznej. Wynik ten koresponduje z niekorzystną pozycją osób starszych, które napotykają na wiele przeszkód i nierówności w przestrzeni publicznej, w szczególności w sferze zdrowia i pomocy społecznej. Jednocześnie w społeczeństwie i kulturze zachodzą korzystne zmiany w zakresie kształcenia ustawicznego, które umożliwiają osobom starszym podejmowanie aktywności em- cjonujących (np. wolontariat, nauka na uniwersytecie trzeciego wieku), stymulujących ich wzrost osobisty, podmiotowość i samorozwój. I choć niektórzy przewidują pozytywne skutki realizacji subiektywizacji starości, to potrzeba dalszych badań jest oczywista.