Rola diety MIND w profilaktyce i wspomaganiu leczenia chorób neurodegeneracyjnych

Aleksandra Stepaniuk; Agnieszka Kluz; Alicja Kucharska

doi:10.57655/EXLIBRIS_1_2025_2

Data publikacji : 2025-09-25

Tom 28 Nr 1 (2025)

Rola diety MIND w profilaktyce i wspomaganiu leczenia chorób neurodegeneracyjnych

Aleksandra Stepaniuk

https://orcid.org/0009-0006-4489-3551

Agnieszka Kluz

https://orcid.org/0009-0006-7427-5818

Alicja Kucharska

https://orcid.org/0000-0002-6738-2088

DOI: https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_1_2025_2

Abstrakt

Wzrost liczby osób starszych w społeczeństwie prowadzi do zwiększenia częstości chorób neurodegeneracyjnych, co stawia nowe wyzwania przed systemem ochrony zdrowia i profilaktyką zdrowotną. Celem artykułu jest omówienie roli diety MIND (Mediterranean-DASH Intervention for Neurodegenerative Delay) w profilaktyce i wspomaganiu leczenia tych schorzeń. W artykule przedstawiono mechanizmy neurodegeneracji oraz wpływ starzenia się na funkcje mózgu, a także opisano najnowsze badania dotyczące wpływu diety MIND, łączącej elementy diety śródziemnomorskiej i DASH, na ryzyko choroby Alzheimera, Parkinsona i otępienia. Wskazano również składniki diety MIND, które mogą wspierać zdrowie poznawcze i opóźniać zmiany neurodegeneracyjne. Dostępne dane sugerują, że dieta MIND może istotnie wspierać funkcje mózgu i jakość życia osób starszych, jednak potrzebne są dalsze badania nad jej długoterminowym wpływem.

Słowa kluczowe:

choroby neurodegeneracyjne, funkcje poznawcze, dieta MIND, profilaktyka pierwotna i wtórna

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF - pełny tekst artykułu

Zasady cytowania

Stepaniuk, A., Kluz, A., & Kucharska, A. (2025). Rola diety MIND w profilaktyce i wspomaganiu leczenia chorób neurodegeneracyjnych. Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej, 28(1), 33–48. https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_1_2025_2

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Afzal, O., Dalhat, M. H., Altamimi, A. S. A., Rasool, R., Alzarea, S. I., Almalki, W. H., Murtaza, B. N., Iftikhar, S., Nadeem, S., Nadeem, M. S., & Kazmi, I. (2022). Green tea catechins attenuate neurodegenerative diseases and cognitive deficits. Molecules, 27(21), 7604.

Agarwal, P., Leurgans, S. E., Agrawal, S., Aggarwal, N. T., Cherian, L. J., James, B. D., Dhana, K., Barnes, L. L., Bennett, D. A, Schneider, J. A. (2023). Association of Mediterranean-DASH intervention for neurodegenerative delay and Mediterranean diets with Alzheimer disease pathology. Neurology, 100(22), e2259-e2268.

Agarwal, P., Wang, Y., Buchman, A. S., Holland, T. M., Bennett, D. A. & Morris M. C. (2018). MIND diet associated with reduced incidence and delayed progression of parkinsonism in old age. Journal of Nutrition, Health & Aging, 22(10), 1211–1215.

Azam, S., Haque, M. E., Balakrishnan, R., Kim, I.-S., Choi, D. K. (2021). The ageing brain: molecular and cellular basis of neurodegeneration. Frontiers in Cell and Developmental Biology, 9, 683459.

Baker, L. D., Snyder, H. M., Espeland, M. A., Whitmer, R. A., Kivipelto, M., Woolard, N., Katula, J., Papp, K. V., Ventrelle, J., Graef, S., Hill, M. A., Rushing, S., Spell, J., Lovato, L., Felton, D., Williams, B. J., Ghadimi Nouran, M., Raman, R., Ngandu, T., Solomon, A., Wilmoth, S., Cleveland, M. L., Williamson, J. D., Lambert, K. L., Tomaszewski Farias, S., Day, C. E., Tangney, C. C., Gitelman, D. R., Matongo, O., Reynolds, T., Pavlik, V. N., Yu, M. M., Alexander, A. S., Elbein, R., McDonald, A. M., Salloway, S., Wing, R. R., Antkowiak, S., Morris, M. C., Carrillo, M. C.; U.S. POINTER Study Group (2024). Study design and methods. U.S. study to protect brain health through lifestyle intervention to reduce risk (U.S. POINTER). Alzheimer's & Dementia, 20(2), 769–782.

Boumenna, T., Scott, T. M., Lee, J. S., Zhang, X., Kriebel, D., Tucker, K. L., Palacios, N. (2022). MIND diet and cognitive function in Puerto Rican older adults. Journal of Gerontology: Biological Sciences and Medical Sciences, 77(3), 605–613.

Cai, Y., Song, W., Li, J. et al. (2022). The landscape of aging. China Life Sciences, 65, 2354–2454.

Cao, L., Tan, L., Wang, H. F., Jiang, T., Zhu, X. C., Lu, H., Tan, M. S., & Yu, J. T. (2016). Dietary patterns and risk of dementia. A systematic review and meta-analysis of cohort studies. Molecular neurobiology, 53(9), 6144–6154.

Chen, X., Maguire, B., Brodaty, H., & O’Leary, F. (2019). Dietary Patterns and Cognitive Health in Older Adults. A Systematic Review. Journal of Alzheimer's disease: JAD, 67(2), 583–619.

Cook, D. J., Mulrow, C. D., & Haynes, R. B. (1997). Systematic reviews. Synthesis of best evidence for clinical decisions. Annals of Internal Medicine, 126(5), 376–380.

de Crom, T. O. E., Mooldijk, S. S., Ikram, M. K., Ikram, M. A., Voortman, T. (2022). MIND diet and the risk of dementia. A population-based study. Alzheimer's Research & Therapy, 14(1), 8.

Dhana, K., James, B. D., Agarwal, P., Aggarwal, N. T., Cherian, L. J., Leurgans, S. E., Barnes, L. L., Bennett, D. A., Schneider, J. A. (2021). MIND Diet, common brain pathologies, and cognition in community-dwelling older adults. Journal of Alzheimer's Disease, 83(2), 683–692.

Fox, D. J., Park, S. J., Mischley, L. K. (2022). Comparison of associations between MIND and Mediterranean diet scores with patient-reported outcomes in Parkinson’s disease. Nutrients, 14(23), 5185.

Gahtani, R. M., Shoaib, S., Hani, U., Jayachithra, R., Alomary, M. N., Chauhan, W., Jahan, R., Tufail, S., Ansari, M. A. (2024). Combating Parkinson's disease with plant-derived polyphenols. Targeting oxidative stress and neuroinflammation. Neurochemistry International, 178, 105798.

Galiniak, S., Aebisher, D., Bartusik-Aebisher, D. (2019). Health benefits of resveratrol administration. Acta Biochimica Polonica, 66(1), 13–21.

García-Aguilar, A., Palomino, O., Benito, M., Guillén, C. (2021). Dietary polyphenols in metabolic and neurodegenerative diseases. Molecular targets in autophagy and biological effects. Antioxidants (Basel), 10(2), 142.

GUS. (2021). Sytuacja osób starszych w Polsce w 2020 r. Główny Urząd Statystyczny, Urząd Statystyczny w Białymstoku.

Herrero, M. T., Morelli, M. (2017). Multiple mechanisms of neurodegeneration and progression. Progress in Neurobiology, 155, 1.

Holthaus, T. A., Kashi, M., Cannavale, C. N., Edwards, C. G., Aguiñaga, S., Walk, A. D. M., Burd, N. A., Holscher, H. D., Khan, N. A. (2022). MIND Dietary Pattern adherence is selectively associated with cognitive processing speed in middle-aged adults. Journal of Nutrition, 152(12), 2941–2949.

Huang, L., Tao, Y., Chen, H., Chen, X., Shen, J., Zhao, C., Xu, X., He, M., Zhu, D., Zhang, R., Yang, M., Zheng, Y., & Yuan, C. (2023). Mediterranean-dietary approaches to stop hypertension intervention for neurodegenerative delay (MIND) diet and cognitive function and its decline. A prospective study and meta-analysis of cohort studies. The American Journal of Clinical Nutrition, 118(1), 174–182

Huang, L., Zhao, C., Gao, M., Tao, Y., Chen, X., Chen, H., Li, F., Zheng, Y., Lu, M., Ma, Y., Rong, S., Yuan, C. (2024). Associations of vegetable and fruit intake with cognitive function and its decline. Two longitudinal studies. The Journal of Nutrition, Health and Aging, 28(6), 100223.

Jiang, Y. W., Sheng, L. T., Feng, L., Pan, A., Koh, W. P. (2021). Consumption of dietary nuts in midlife and risk of cognitive impairment in late life. The Singapore Chinese Health Study. Age and Ageing, 50, 1215–1221.

Kaniewska, N., Kupiec, J. (2021). Znaczenie bioaktywnych związków żywności w rozwoju i profilaktyce chorób neurodegeneracyjnych. W: Babicz, M., Kropiwiec-Domańska, K. (2021). Wybrane zagadnienia z zakresu bromatologii (ss. 52–58). Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie.

Kivipelto, M., Solomon, A., Ahtiluoto, S., Ngandu, T., Lehtisalo, J., Antikainen, R., Bäckman, L., Hänninen, T., Jula, A., Laatikainen, T., Lindström, J., Mangialasche, F., Nissinen, A., Paajanen, T., Pajala, S., Peltonen, M., Rauramaa, R., Stigsdotter-Neely, A., Strandberg, T., Tuomilehto, J., Soininen, H. (2013). The Finnish geriatric intervention study to prevent cognitive impairment and disability (FINGER). Study design and progress. Alzheimer's & Dementia, 9, 657–665.

Kurczyńska, A., Ślusarczyk, K. (2020). Żywieniowe czynniki i kontrowersje w zapobieganiu demencji. Zeszyty Naukowe Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Witelona w Legnicy, 4(37), 69–89.

Metcalfe-Roach, A., Yu, A. C., Golz, E., Cirstea, M., Sundvick, K., Kliger, D., Foulger, L. H., Mackenzie, M., Finlay, B. B., Appel-Cresswell, S. (2021). MIND and Mediterranean diets associated with later onset of Parkinson’s disease. Movement Disorders, 36(4), 977–984.

Mirzaei, F., Agbaria, L., Bhatnagar, K., Sirimanne, N., A’amar, N. O., Jindal, V., Thilagendra, A. G., Raba, F. T. (2024). Coffee and Alzheimer's disease. Progress in Brain Research, 289, 21–55.

Morris, M. C., Tangney, C. C., Wang, Y., Sacks, F. M., Bennett, D. A., Aggarwal, N. T. (2015). MIND diet associated with reduced incidence of Alzheimer's disease. Alzheimer's & Dementia, 11(9), 1007–1014.

Morris, M. C., Wang, Y., Barnes, L. L., Bennett, D. A., Dawson-Hughes, B., Booth, S. L. (2018). Nutrients and bioactives in green leafy vegetables and cognitive decline. Prospective study. Neurology, 90(3), e214–e222.

Outeiro, T. F., Brocardo, P. S., Gelain, D. P. (2024). Aging and neurodegeneration. From molecular mechanisms to therapeutic interventions. Journal of Neurochemistry, 168(8), 1423–1425.

Przedborski, S., Vila, M., Jackson-Lewis, V. (2003). Neurodegeneration. What is it, and where are we? Journal of Clinical Investigation, 111(1), 3-10.

Raeis-Abdollahi, E., Raise-Abdullahi, P., Rashidy-Pour, A., Meamar, M., Askari, H. (2024). Coffee's protective mechanisms against neurodegeneration. Progress in Brain Research, 288, 167–200.

Rajaram, S., Valls-Pedret, C., Cofán, M., Sabaté, J., Serra-Mir, M., Pérez-Heras, A. M., Arechiga, A., Casaroli-Marano, R. P., Alforja, S., Sala-Vila, A., Doménech, M., Roth, I., Freitas-Simoes, T. M., Calvo, C., López-Illamola, A., Haddad, E., Bitok, E., Kazzi, N., Huey, L., Fan, J., Ros, E. (2017). The walnuts and healthy aging study (WAHA). Protocol for a nutritional intervention trial with walnuts on brain aging. Frontiers in Aging Neuroscience, 8, 333.

Rajaram, S., Jones, J., Lee, G. J. (2019). Plant-based dietary patterns, plant foods, and age-related cognitive decline. Advances in Nutrition, 10(Suppl. 4), 422–436.

Rodwell, V. W., Bender, D. A, Botham, K. M, Kenelly, P. J, Weil, A. P. (2021). Biochemia Harpera, wydanie VII. PZWL Wydawnictwo Lekarskie.

Ros, E., Singh, A., O'Keefe, J. H. (2021). Nuts. Natural pleiotropic nutraceuticals. Nutrients, 13(9), 3269.

Sukhera, J. (2022). Narrative reviews in medical education. Key steps for researchers. Journal of Graduate Medical Education, 14(4), 418–419.

Szczudlik, A., Barcikowska-Kotowicz, M., Gabryelewicz, T. (2016). Sytuacja osób chorych na chorobę Alzheimera w Polsce. Raport RPO (ss. 24–33). Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich.

United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division (2019). World Population Prospects 2019, Volume II: Demographic Profiles (ST/ESA/SER.A/427), https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/un_2019_wpp_vol2_demographic-profiles.pdf

Wang, H., Abbas, K. M., Abbasifard, M., Abbasi-Kangevari, M., Abbastabar, H., Abd-Allah, F., ... & Damiani, G. (2020). Global age-sex-specific fertility, mortality, healthy life expectancy (HALE), and population estimates in 204 countries and territories, 1950–2019: a comprehensive demographic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. The Lancet, 396(10258), 1160-1203.