Zmieniające się współcześnie znaczenia starości – perspektywa socjologiczna

Agnieszka Wróbel

doi:10.57655/EXLIBRIS_1_2025_3

Data publikacji : 2025-09-25

Tom 28 Nr 1 (2025)

Zmieniające się współcześnie znaczenia starości – perspektywa socjologiczna

Agnieszka Wróbel

https://orcid.org/0000-0002-0002-0429

DOI: https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_1_2025_3

Abstrakt

Autorka artykułu podejmuje refleksję na temat zmieniających się współcześnie znaczeń starości w jej społecznym wymiarze. Obecny świat, pełen nieustannych przeobrażeń, wpływa nie tylko na pojawiające się nowe sposoby definiowania i przeżywania starości, lecz także na konieczność redefinicji czy odczytania na nowo tych znaczeń, które utraciły już moc wyjaśniania tego zjawiska. Zarówno proces starzenia się jednostki, jak i fenomen starości ulegają licznym przemianom na poziomie jednostkowym, a także społecznym. Starość jako ostatnia faza w cyklu życia jednostki jest dalece zindywidualizowaną kumulacją procesów zmian biologicznych, psychicznych i społecznych odziaływujących na człowieka, która potęguje zróżnicowaną naturę tego etapu życia. Kontekst ponowoczesności oraz dynamiczny charakter przemian demograficznych przynoszą także nowe realia umocowania starości w rozumieniu jej społecznego definiowania i interpretowania. Celem artykułu jest przede wszystkim zwrócenie uwagi na fakt, że pojmowanie dzisiejszej starości jako zjawiska społecznego ulega licznym reinterpretacjom oraz wskazanie wybranych kontekstów społecznych, w obrębie których stają się one zauważalne i symptomatyczne. Ponadto autorka porusza kwestię odzwierciedlania tych zmian w społecznej tożsamości osób starszych, poprzez którą określają się wobec rzeczywistości społecznej jako zbiorowość wyróżniona ze względu na wiek. Poniższe rozważania ujęto w perspektywie socjologii starości, której wkład może mieć szczególne znaczenie dla zrozumienia starzejących się społeczeństw i być odpowiedzią na związane z tym wyzwania.

Słowa kluczowe:

starość, zmieniające się znaczenia starości, społeczna tożsamość osób starszych, socjologia starości

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF - pełny tekst artykułu

Zasady cytowania

Wróbel, A. (2025). Zmieniające się współcześnie znaczenia starości – perspektywa socjologiczna. Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej, 28(1), 49–69. https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_1_2025_3

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Amery, J. (2018). O starzeniu się. Bunt i rezygnacja. Wydawnictwo Aletheia.

Angel, J., L. & Settersten, Jr., R., A. (2013). The new realities of aging. Social and economics contexts. W: L. J. Waite, T. J. Plewes (red.), New directions in the Sociology of Aging (ss. 95–119). The National Academies Press.

Błachnio, A. & Maliszewski, W. (2014). Active ageing in a global culture. Do we live in an age-friendly environment? Kultura i Edukacja, 5(105), 24–35.

Błędowski, P., Grodzicki T., Mossakowska M., Zdrojewski T. (red.). (2021). PolSenior2. Badanie poszczególnych obszarów stanu zdrowia osób starszych, w tym jakości życia związanej ze zdrowiem. Gdański Uniwersytet Medyczny.

Bokszański, Z. (1998). Tożsamość. Integracja. Grupa. Tożsamość jednostki w perspektywie socjologicznej. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Bugajska, B. (2005). Tożsamość człowieka w starości. Studium socjopedagogiczne. Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego.

Bugajska, B. (2015). Dziewiąta faza cyklu życia – propozycja rozszerzenia teorii psychospołecznego rozwoju człowieka E. H. Eriksona. Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej, 1(9), 19–36.

Carr, D. C., & Manning, L. K. (2010). A new paradigm for qualitative research in the United States. The era of the third age. Qualitative Sociology Review, 6(1), 16–33.

Castells, M. (2008). Siła tożsamości. Wydawnictwo Naukowe PWN.

CBOS (2016). Sposoby spędzania czasu przez seniorów. Komunikat z badań, nr 163/2016. Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej.

Czekanowski, P. (2012). Społeczne aspekty starzenia się ludności w Polsce. Perspektywa socjologii starości. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Erikson, E., H. (2012). Dopełniony cykl życia. Helion.

Fabiś, A., Wawrzyniak, J. K., Chabior, A. (2015). Ludzka starość. Wybrane zagadnienia gerontologii społecznej. Oficyna Wydawnicza Impuls.

Giddens, A. (2009). Europa w epoce globalnej. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Godzic, W. (2014). Czy celebryta może być stary? W: B. Szatur-Jaworska (red.), O sposobach mówienia o starości. Debata, analiza, przykłady (ss. 76–81). Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich.

Golka, M. (2006). Czym bywa tożsamość? W: M. Golka (red.), Kłopoty z tożsamością (ss. 9–35). Wydawnictwo Naukowe UAM.

Golka, M. (2012). Konstruowanie tożsamości – czynniki społeczno-kulturowe. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 74(2), 209–223.

Grotowska, S. (2014). Old age – roleless role or time of freedom. W: I. Taranowicz, S. Grotowska (red.), Understanding ageing in contemporary Poland. Social and cultural perspectives (ss. 25–37). Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

GUS (2023). Sytuacja osób starszych w Polsce w 2022 roku. Główny Urząd Statystyczny, Urząd Statystyczny w Białymstoku.

Halicka, M. (2018). Starzenie się społeczeństwa i w społeczeństwie. Pedagogika Społeczna, 3(69), 21–32.

Hazan, H. (1994). Old age. Construction and deconstructions. Cambridge University Press.

Kowalik, W. & Pawlina, A. (red.). (2015). Nowe zjawiska i procesy w badaniach nad polskimi kulturami starości. Wydawnictwo Akademii Górniczo-Hutniczej.

Łuszczyńska, M. (2021). Ageing as a social challenge. Individual, family and social aspects in Poland. Routledge.

Łuszczyńska, M. (2022). Constructing old age. Social theory on the creation and dismantling of harmful attitudes. W: L. J. Garcia, L. Belanger-Hardy, J. Jutai, M. Łuszczyńska (red.), Well-being in later life. The notion of connected autonomy (ss. 82–97). Routledge.

Majewska-Kafarowska, A. (2017). Doświadczenie starości – rozważania wokół pojęć i zjawisk (nie) oczywistych. Edukacja Dorosłych, 76(1), 43–50.

Marody, M. (2015). Jednostka po nowoczesności. Perspektywa socjologiczna. Scholar.

Melosik, Z. & Szkudlarek, T. (1998). Kultura, tożsamość i edukacja – migotanie znaczeń. Oficyna Wydawnicza Impuls.

Mills, C., W. (2007). Wyobraźnia socjologiczna. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Misztal, B. (2000). Teoria socjologiczna a praktyka społeczna. Universitas.

Młoźniak, I. (2016). O zmienności pojęć: społeczna historia starości. Konteksty Społeczne, 2(8), 50–64.

Morgan, L. A., Kunkel, S. R. (2007). Aging, society, and the life course. Springer Publishing Co.

Muszyński, M. (2020). Paradygmat konstrukcjonizmu społecznego w badaniach nad starością i starzeniem się. Kwartalnik Pedagogiczny, 65(4), 50–65.

Osiecka-Chojnacka, J. (2012). Społeczne opinie o starości a wdrażanie idei aktywnego starzenia się. Studia BIAS, 2(30), 101–128.

Slattery, M. (2022). The New Sociology of Ageing. Routledge.

Smolarkiewicz, E. (2019). Przemiany tożsamości. W stronę identyfikacji. Wydawnictwo Naukowe UAM.

Steuden, S. (2012). Psychologia starzenia się i starości. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Stuart-Hamilton, I. (2000). Psychologia starzenia się. Wydawnictwo Zysk i S-ka.

Stypińska, J. (2010). Czy Polska jest krajem dla starych ludzi? O społecznym konstruowaniu starości. Studia Humanistyczne AGH, 8(1), 139–150.

Szarota, Z. (2023). Wyzwania dla nowej starości – esej gerontologiczny. Studia Paedagogica Ignatiana, 26(3), 37–60.

Szatur-Jaworska, B. (2013). Założenia dotyczące ludzi starych w polskich badaniach społecznych – rozważania nieteoretyczne. W: D. Rancew-Sikora, C. Obracht-Prondzyński, M. Kaczmarczyk, P. Czekanowski (red.), O społecznym znaczeniu tożsamości, miejsca i czasu życia. Szkice socjologiczne i gerontologiczne (ss. 347–361). Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.

Szatur-Jaworska, B., Błędowski, P., Dzięgielewska, M. (2006). Podstawy gerontologii społecznej. Oficyna Wydawnicza Aspra-JR.

Szczepański, J. (1978). Sprawy ludzkie. Czytelnik.

Szukalski, P. (2009). Starzenie się ludności – wyzwania XXI wieku. W: P. Szukalski (red.), Przygotowanie do starości (ss. 17–36). Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Szukalski, P., & Szatur-Jaworska, B. (2014). Aktywne starzenie się. Przeciwdziałanie barierom. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Świątkiewicz-Mośny, M. (2015). Konstruowanie nowych tożsamości w warunkach globalizacji. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Taranowicz, I. (2014). Deconstructing old age? On the evolution of social concepts of the late stage of life. W: I. Taranowicz, S. Grotowska (red.), Understanding ageing in contemporary Poland. Social and cultural perspectives (ss. 13–25). Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Walker, A. (2002). A strategy for active ageing. International Social Security Review, 55(1), 121–139.

Woźniak, Z. (2016). Starość. Bilans – Zadanie – Wyzwanie. Wydawnictwo Naukowe UAM.

Woźniak, Z. (2018). Senior – terra incognita? W: M. Herudzińska, I. Przybył (red.), Senior wobec realiów współczesności (ss. 13–29). Wydawnictwo Naukowe UAM.

Zamorska, K. & Makuch M. (2018). Starzenie się społeczeństwa. Wymiar społeczny, gospodarczy i polityczny. Księgarnia Akademicka Uniwersytetu Wrocławskiego.

Netografia

Business Insider (2024). Pan Józef ma 85 lat i zdaje maturę, https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/pan-jozef-ma-85-lat-i-zdaje-mature-to-najstarszy-maturzysta-w-polsce/26qcn9r [dostęp: 22.10.2024].

Nationale-Nederlanden (2023). Raport. Długie jutro. Nationale-Nederlanden, https://prowly-uploads.s3.eu-west-1.amazonaws.com/uploads/6351/assets/602132/-a566a510c50a1f898fdae6c62bfa6f53.pdf [dostęp: 22.10.2024].

Pacewicz, P. (2008). To nie jest kraj dla starych ludzi, a zwłaszcza nie dla starych kobiet. Gazeta Wyborcza, https://wyborcza.pl/7,75398,5953709,to-nie-jest-kraj-dla-starych-ludzi-a-zwlaszcza-nie-dla-starych.html

[dostęp: 22.10.2024].

United Nations of Economic and Social Affairs, Population Division. (2022). World Population Prospects 2022. Summary of Results,

https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/wpp2022_summary_of_results.pdf [dostęp: 22.10.2024].