Zarys koncepcji autobiografii prospektywnej

Sławomir Sztobryn

doi:10.57655/EXLIBRIS_2_2025_4

Data publikacji : 2026-03-13

Tom 29 Nr 2 (2025)

Zarys koncepcji autobiografii prospektywnej

Sławomir Sztobryn

https://orcid.org/0000-0003-3439-9200

DOI: https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_2_2025_4

Abstrakt

Tekst przedstawia koncepcję autobiografii prospektywnej, w której punkt ciężkości przesunięto z opisu przeszłości na kreowanie przyszłych możliwości jednostki. Autor podkreśla, że tradycyjne, retrogresywne ujęcie autobiografii ma charakter linearny i statyczny, co prowadzi do ograniczenia tożsamości do tego, co już się wydarzyło. W podejściu prospektywnym przeszłość nie determinuje w pełni teraźniejszości ani przyszłości, lecz staje się dynamicznym materiałem do konstrukcji możliwych ścieżek rozwojowych. Kluczowe znaczenie ma pojęcie re-konstrukcji – twórczego nadawania sensu własnym doświadczeniom i projektowania tożsamości poprzez splatanie minionych wydarzeń z przyszłymi możliwościami. Perspektywa prospektywna integruje wrażliwość na potencjał, autonomię, wartości i etyczną odpowiedzialność, czyniąc z autobiografii narzędzie refleksji, samorozwoju i planowania rozwojowego. Koncepcja ta otwiera nowe kierunki badań w pedagogice i gerontologii społecznej, ukazując, że narracja życia może służyć nie tylko opisowi przeszłości, lecz także aktywnemu kształtowaniu przyszłości jednostki.

Słowa kluczowe:

pedagogika, geragogika, autobiografia prospektywna, re-konstrukcja

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF - pełny tekst artykułu

Zasady cytowania

Sztobryn, S. (2026). Zarys koncepcji autobiografii prospektywnej. Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej, 29(2), 73–85. https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_2_2025_4

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Król, J., Boniecka, K., & Rzepa, T. (2016). Perspektywa czasowa w okresie późnej dorosłości i jej znaczenie dla satysfakcji z życia uczestniczek Uniwersytetu Trzeciego Wieku – doniesienie wstępne. Polskie Forum Psychologiczne 21(4), 589–601. https://doi.org/10.14656/PFP20160406

Hessen, S. (2024). Przyczynowość jednostkowa. Studia nad empiryzmem transcendentalnym. Wydawnictwo Libron.

Muszyński, M. (2024). Uczenie się „stawania się” osobą starą. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Schroots, J. J. F., van Dijkum, C., & Assink, M. H. J. (2004). Autobiographical Memory from a Life Span Perspective. The International Journal of Aging and Human Development, 58(1), 69–85. https://doi.org/10.2190/7A1A-8HCE-0FD9-7CTX

Szczuka, J., & Steuden, S. (2020). Postrzeganie czasu i poczucie dobrostanu w adaptacji do starości. Psychologia Rozwojowa 25(3), 65–76. https://doi.org/10.4467/20843879PR.20.019.13156

Tabaszewska, J. (2017). Przeszłe przyszłości: Afektywne fakty i historie alternatywne. Teksty Drugie. Teoria literatury, krytyka, interpretacja, 5, 48–69. https://doi.org/10.18318/td.2017.5.4

Tabaszewska, J. (2022). Powrót do przyszłości: Wyzwanie przyszłości w badaniach nad pamięcią. Teksty Drugie. Teoria literatury, krytyka, interpretacja, 3, 42–61. https://doi.org/10.18318/td.2022.3.3