Życie w długowieczności. Perspektywa seniorów i opiekunów rodzinnych

Anna Janowicz

doi:10.57655/EXLIBRIS_1_2025_5

Published : 2025-09-25

Vol. 28 No. 1 (2025)

Life in longevity. The perspective of seniors and family caregivers

Anna Janowicz

https://orcid.org/0000-0002-1710-3407

DOI: https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_1_2025_5

Abstract

Old age and aging constitute a vibrant field of scholarly inquiry. One of its significant dimensions is advanced old age and longevity, considered both on the individual and societal levels. According to gerontologists, these stages will represent a natural course of life rather than a privilege for today's younger generations. While they bring new developmental tasks, they are also associated with a higher probability of losing independence, which tends to diminish with age, and with the growing necessity of receiving support, most often within the family context. This situation poses a considerable challenge, as in the case of the oldest individuals, their caregivers are frequently seniors themselves. In Poland, double aging is observed, alongside a rise in the number of the oldest-old, while systemic care solutions remain insufficient and families predominantly bear caregiving responsibilities. It is therefore crucial to examine the circumstances of long-lived individuals and their family caregivers, with particular attention to their needs and strategies of coping. The study aims to explore the lived experiences of longevity from the individual perspective of nonagenarians and their close relatives. Through the analysis and comparison of interviews, recurring categories were identified. For seniors, central values included the role of family and interpersonal relationships and independence, autonomy, and activity, which remain vital needs. For caregivers, the key themes were the reorganization of daily life, shifting priorities, and the fears and anxieties arising from the caregiving role, concerning their loved ones and anticipating their advanced old age.

Keywords:

longevity, double ageing of the population, family caregiver

Details

References

Statistics

Authors

Download files

PDF - pełny tekst artykułu (Język Polski)

Citation rules

Janowicz, A. (2025). Life in longevity. The perspective of seniors and family caregivers. Exlibris Social Gerontology Journal, 28(1), 87–111. https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_1_2025_5

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Abramowska-Kmon, A., & Szweda-Lewandowska, Z. (2022). Model opieki nad osobami starszymi i luka opiekuńcza w Polsce. W: A. Abramowska-Kmon, R. Bakalarczyk, I. E. Kotowska, W. Łątkowski, P. Łuczak, Z. Szweda-Lewandowska, & I. Wóycicka (red.), W stronę sprawiedliwej troski. Opieka nad osobami starszymi w Polsce (ss. 37–47). Fundacja Batorego.

Baszun, R., Zamęcki, A., & Joniewicz, T. (2020). Praca zawodowa a pełnienie ról opiekuńczych przez kobiety i mężczyzn w Polsce. Forum Odpowiedzialnego Biznesu.

Błędowski, P. (2012). Potrzeby opiekuńcze osób starszych. W: M. Mossakowska, A. Więcek, & P. Błędowski (red.), Aspekty medyczne, psychologiczne, socjologiczne i ekonomiczne starzenia się ludzi w Polsce (ss. 449–466). Termedia Wydawnictwa Medyczne.

Bugajska, B. (2015). Dziewiąta faza w cyklu życia – propozycja rozszerzenia teorii psychospołecznego rozwoju E. H. Eriksona. Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej, 9(1), 19–36.

de Walden-Gałuszko, K. (2011). Psychoonkologia w praktyce klinicznej. Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Dubas, E. (2016). Życie dopełniane starością – rozwojowy czas życia człowieka. W: M. Mularska-Kucharek & E. Czernik (red.), Jesień życia? Wiosna możliwości! Przewodnik po późnej dorosłości (ss. 199–211). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Duch-Krzystoszek, D. (2023). Feminizacja opieki nad osobami zależnymi i jej konteksty. Niepełnosprawność i Rehabilitacja, 91(3), 29–39.

Fabiś, A., Wawrzyniak, J., & Chabior, A. (2015). Ludzka starość. Wybrane zagadnienia gerontologii społecznej. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Flick, U. (2010). Projektowanie badania jakościowego. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Frąckowiak, T. (2012). Poczucie jakości życia osób długowiecznych. Psychologia Rozwojowa, 17(1), 101–115.

Frąckowiak, T. (2019). Fenomen długowieczności. Perspektywa psychologiczna. Na podstawie badań nad stulatkami. Wydawnictwo Naukowe Scholar.

GUS. (2024). Sytuacja osób starszych w Polsce w 2023 roku. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/osoby-starsze/osoby-starsze/sytuacja-osob-starszych-w-polsce-w-2023-roku,2,6.html

Halicka, M. (2018). Starzenie się społeczeństwa i w społeczeństwie. Pedagogika Społeczna, 69(3), 21–32.

Halicki, J. (2010). Obrazy starości. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.

Huber, L. (2017). Opieka psychologiczna dla seniorów i ich opiekunów wyzwaniem dla polityki społecznej. Praca Socjalna, 32(5), 104–116.

Janowicz, A. (2019). Opiekunowie rodzinni. Wyzwania i możliwości wsparcia. CeDeWu.

Karczewska, B., Bień, B., Ołdak, E., & Jamiołkowski, J. (2012). Opiekunowie rodzinni osób starszych z otępieniem lub zaburzeniami poznawczymi w Polsce – czynniki ryzyka obciążenia opieką. Gerontologia Polska, 20(2), 59–67.

Kruger, H. H. (2012). Metody badań w pedagogice. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Kubinowski, D. (2010). Jakościowe badania pedagogiczne. Filozofia, metodyka, ewaluacja. UMCS.

Malec-Rawiński, M. (2014). Fenomen długowieczności i starzenia się z perspektywy auto/biograficznej. Rocznik Andragogiczny, 21, 283–295.

Muszyński, M. (2020). Paradygmat konstrukcjonizmu społecznego w badaniach nad starością i starzeniem się. Kwartalnik Pedagogiczny, 65(4), 50–65.

Nowicka, A. (2010). Wybrane problemy osób starszych. Impuls.

Perek-Białas, J., & Stypińska, J. (2010). Łączenie pracy i opieki nad osobą starszą – wpływ na jakość życia opiekuna. W: D. Kałuża & P. Szukalski (red.), Jakość życia seniorów w XXI wieku z perspektywy polityki społecznej (ss. 136–150). Wydawnictwo Biblioteka.

Piotrowska, E. Z. (2015). Problemy społeczne rodzin opiekujących się swoimi bliskimi w terminalnym okresie choroby nowotworowej. Medycyna Paliatywna, 7(1), 45–57.

Rosochacka-Gmitrzak, M. (2011). Wsparcie opiekunów nieformalnych – w stronę równowagi społecznych oczekiwań i opiekuńczych możliwości rodzin. W: M. Racław (red.), Publiczna troska, prywatna opieka (ss. 137–154). Instytut Spraw Publicznych.

Rubacha, K. (2011). Metodologia badań nad edukacją. Oficyna Wydawnicza Łośgraf.

Steuden, S. (2011). Psychologia starzenia się i starości. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Szostakowska, K. (2021). Rodzinna opieka nad seniorem – trudna lekcja życia. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.

Szukalski, P. (2008). Rodzinne sieci wsparcia seniorów w starzejących się społeczeństwach –kilka refleksji. W: J. Grotowska-Leder (red.), Sieci wsparcia społecznego jako przejaw integracji i dezintegracji społecznej (ss. 28–43). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Szukalski, P. (2021). Podwójne starzenie się ludności – od kiedy zaczyna się późna starość? W: B. Urbaniak, M. Chałas, P. Szukalski, R. Zimny, R. Błaszczak & M. Zadworna (red.), Trwałość i zmienność procesów starzenia się i starości (ss. 41–62). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Tobiasz-Adamczyk, B. (2021). Jakość życia. W: P. Błędowski, T. Grodzicki, M. Mossakowska, & T. Zdrojewski (red.), PolSenior 2. Badanie poszczególnych obszarów stanu zdrowia osób starszych, w tym jakości życia związanej ze zdrowiem (ss. 995–1009). Gdański Uniwersytet Medyczny.

Tobiasz-Adamczyk, B., Florek, M., & Luśtyk, M. (2022). Współczesne dylematy związane z podjęciem się roli opiekuna rodzinnego starszej osoby. Przegląd Socjologiczny, 71(2), 35–62.