Życie w długowieczności. Perspektywa seniorów i opiekunów rodzinnych

Anna Janowicz

doi:10.57655/EXLIBRIS_1_2025_5

Data publikacji : 2025-09-25

Tom 28 Nr 1 (2025)

Życie w długowieczności. Perspektywa seniorów i opiekunów rodzinnych

Anna Janowicz

https://orcid.org/0000-0002-1710-3407

DOI: https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_1_2025_5

Abstrakt

Starość i starzenie się to niezwykle bogate obszary poszukiwań badawczych. Jednym z nich jest późna starość i długowieczność, w ujęciu jednostkowym i społecznym. Według gerontologów dla dzisiejszego młodego pokolenia będą to już naturalne etapy życia, nie przywilej. Etapy przynoszące nowe zadania, ale i większe prawdopodobieństwo utraty samodzielności, malejącej wraz z wiekiem, i konieczności korzystania ze wsparcia, najczęściej w ramach rodziny. Może to stanowić dla niej wyzwanie, bo w przypadku najstarszych krewnych ich opiekunowie również są już seniorami. W Polsce następuje zjawisko podwójnego starzenia się ludności i wzrost liczby osób najstarszych, jednocześnie brakuje systemowych rozwiązań opiekuńczych, a zobowiązania te ponoszą głównie rodziny. Ważne więc jest przyjrzenie się sytuacji osób długowiecznych i towarzyszącym im w codziennym życiu opiekunom rodzinnym, ich potrzebom i sposobom ich zaspokajania. Celem podjętego badania jest poznanie doświadczeń życia w długowieczności z indywidualnej perspektywy dziewięćdziesięciolatków i ich bliskich. W drodze analizy i porównania wywiadów wyłoniono powtarzające się kategorie, w tym istotną rolę rodziny i relacji międzyludzkich, niezależność, samodzielność i aktywność jako istotne wartości w przypadku seniorów, których zachowanie jest ważną potrzebą, natomiast u opiekunów to zmiana organizacji życia i zmiana priorytetów a także lęki i obawy, które wywołuje pełnienie roli opiekuna, dotyczące bliskiego i własnej późnej starości.

Słowa kluczowe:

długowieczność, podwójne starzenie się społeczeństwa, opiekun rodzinny

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF - pełny tekst artykułu

Zasady cytowania

Janowicz, A. (2025). Życie w długowieczności. Perspektywa seniorów i opiekunów rodzinnych. Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej, 28(1), 87–111. https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_1_2025_5

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Abramowska-Kmon, A., & Szweda-Lewandowska, Z. (2022). Model opieki nad osobami starszymi i luka opiekuńcza w Polsce. W: A. Abramowska-Kmon, R. Bakalarczyk, I. E. Kotowska, W. Łątkowski, P. Łuczak, Z. Szweda-Lewandowska, & I. Wóycicka (red.), W stronę sprawiedliwej troski. Opieka nad osobami starszymi w Polsce (ss. 37–47). Fundacja Batorego.

Baszun, R., Zamęcki, A., & Joniewicz, T. (2020). Praca zawodowa a pełnienie ról opiekuńczych przez kobiety i mężczyzn w Polsce. Forum Odpowiedzialnego Biznesu.

Błędowski, P. (2012). Potrzeby opiekuńcze osób starszych. W: M. Mossakowska, A. Więcek, & P. Błędowski (red.), Aspekty medyczne, psychologiczne, socjologiczne i ekonomiczne starzenia się ludzi w Polsce (ss. 449–466). Termedia Wydawnictwa Medyczne.

Bugajska, B. (2015). Dziewiąta faza w cyklu życia – propozycja rozszerzenia teorii psychospołecznego rozwoju E. H. Eriksona. Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej, 9(1), 19–36.

de Walden-Gałuszko, K. (2011). Psychoonkologia w praktyce klinicznej. Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Dubas, E. (2016). Życie dopełniane starością – rozwojowy czas życia człowieka. W: M. Mularska-Kucharek & E. Czernik (red.), Jesień życia? Wiosna możliwości! Przewodnik po późnej dorosłości (ss. 199–211). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Duch-Krzystoszek, D. (2023). Feminizacja opieki nad osobami zależnymi i jej konteksty. Niepełnosprawność i Rehabilitacja, 91(3), 29–39.

Fabiś, A., Wawrzyniak, J., & Chabior, A. (2015). Ludzka starość. Wybrane zagadnienia gerontologii społecznej. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Flick, U. (2010). Projektowanie badania jakościowego. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Frąckowiak, T. (2012). Poczucie jakości życia osób długowiecznych. Psychologia Rozwojowa, 17(1), 101–115.

Frąckowiak, T. (2019). Fenomen długowieczności. Perspektywa psychologiczna. Na podstawie badań nad stulatkami. Wydawnictwo Naukowe Scholar.

GUS. (2024). Sytuacja osób starszych w Polsce w 2023 roku. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/osoby-starsze/osoby-starsze/sytuacja-osob-starszych-w-polsce-w-2023-roku,2,6.html

Halicka, M. (2018). Starzenie się społeczeństwa i w społeczeństwie. Pedagogika Społeczna, 69(3), 21–32.

Halicki, J. (2010). Obrazy starości. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.

Huber, L. (2017). Opieka psychologiczna dla seniorów i ich opiekunów wyzwaniem dla polityki społecznej. Praca Socjalna, 32(5), 104–116.

Janowicz, A. (2019). Opiekunowie rodzinni. Wyzwania i możliwości wsparcia. CeDeWu.

Karczewska, B., Bień, B., Ołdak, E., & Jamiołkowski, J. (2012). Opiekunowie rodzinni osób starszych z otępieniem lub zaburzeniami poznawczymi w Polsce – czynniki ryzyka obciążenia opieką. Gerontologia Polska, 20(2), 59–67.

Kruger, H. H. (2012). Metody badań w pedagogice. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Kubinowski, D. (2010). Jakościowe badania pedagogiczne. Filozofia, metodyka, ewaluacja. UMCS.

Malec-Rawiński, M. (2014). Fenomen długowieczności i starzenia się z perspektywy auto/biograficznej. Rocznik Andragogiczny, 21, 283–295.

Muszyński, M. (2020). Paradygmat konstrukcjonizmu społecznego w badaniach nad starością i starzeniem się. Kwartalnik Pedagogiczny, 65(4), 50–65.

Nowicka, A. (2010). Wybrane problemy osób starszych. Impuls.

Perek-Białas, J., & Stypińska, J. (2010). Łączenie pracy i opieki nad osobą starszą – wpływ na jakość życia opiekuna. W: D. Kałuża & P. Szukalski (red.), Jakość życia seniorów w XXI wieku z perspektywy polityki społecznej (ss. 136–150). Wydawnictwo Biblioteka.

Piotrowska, E. Z. (2015). Problemy społeczne rodzin opiekujących się swoimi bliskimi w terminalnym okresie choroby nowotworowej. Medycyna Paliatywna, 7(1), 45–57.

Rosochacka-Gmitrzak, M. (2011). Wsparcie opiekunów nieformalnych – w stronę równowagi społecznych oczekiwań i opiekuńczych możliwości rodzin. W: M. Racław (red.), Publiczna troska, prywatna opieka (ss. 137–154). Instytut Spraw Publicznych.

Rubacha, K. (2011). Metodologia badań nad edukacją. Oficyna Wydawnicza Łośgraf.

Steuden, S. (2011). Psychologia starzenia się i starości. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Szostakowska, K. (2021). Rodzinna opieka nad seniorem – trudna lekcja życia. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.

Szukalski, P. (2008). Rodzinne sieci wsparcia seniorów w starzejących się społeczeństwach –kilka refleksji. W: J. Grotowska-Leder (red.), Sieci wsparcia społecznego jako przejaw integracji i dezintegracji społecznej (ss. 28–43). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Szukalski, P. (2021). Podwójne starzenie się ludności – od kiedy zaczyna się późna starość? W: B. Urbaniak, M. Chałas, P. Szukalski, R. Zimny, R. Błaszczak & M. Zadworna (red.), Trwałość i zmienność procesów starzenia się i starości (ss. 41–62). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Tobiasz-Adamczyk, B. (2021). Jakość życia. W: P. Błędowski, T. Grodzicki, M. Mossakowska, & T. Zdrojewski (red.), PolSenior 2. Badanie poszczególnych obszarów stanu zdrowia osób starszych, w tym jakości życia związanej ze zdrowiem (ss. 995–1009). Gdański Uniwersytet Medyczny.

Tobiasz-Adamczyk, B., Florek, M., & Luśtyk, M. (2022). Współczesne dylematy związane z podjęciem się roli opiekuna rodzinnego starszej osoby. Przegląd Socjologiczny, 71(2), 35–62.