„I po co Ci to było?” Autobiograficzna retrospekcja w listach do młodszego siebie, jako forma bilansu życia

Sabina Kmak; Barbara Zaremba-Żółtek; Urszula Kuśmierczyk; Natalia Starowicz

doi:10.57655/EXLIBRIS_2_2025_1

Published : 2026-03-13

Vol. 29 No. 2 (2025)

Why did you do it ? Autobiographical retrospection in letters to younger self as a form of life review

Sabina Kmak

https://orcid.org/0009-0003-0050-5703

Barbara Zaremba-Żółtek

https://orcid.org/0009-0007-3335-0620

Urszula Kuśmierczyk

https://orcid.org/0009-0003-9984-9257

Natalia Starowicz

https://orcid.org/0009-0001-8960-9538

DOI: https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_2_2025_1

Abstract

This article examines the concept of life review through a letter addressed to oneself. The authors engage in an internal dialogue, within which they assess their own biographies and reflect on past experiences. This epistolary form reveals the complex relationship between the past and the present, enabling the narrators to engage in dialogue with their younger selves. The act of writing a letter is conceptualized here as a process of autobiographical reconstruction and reinterpretation of identity, fostering both existential review and the assignment of new meaning to past events. In this context, the letter appears not only as a research tool but also as a space for self-discovery and self-reflection, in which the present self engages in conversation with the past self. The advice and warnings articulated in this process transcend the individual, acquiring a universal appeal, and can also serve as a message addressed to a broad audience.

Keywords:

life review, biographical learning, epistolary narratives, seniors

Details

References

Statistics

Authors

Download files

PDF - pełny tekst artykułu (Język Polski)

Citation rules

Kmak, S., Zaremba-Żółtek, B., Kuśmierczyk, U., & Starowicz, N. (2026). Why did you do it ? Autobiographical retrospection in letters to younger self as a form of life review. Exlibris Social Gerontology Journal, 29(2), 13–32. https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_2_2025_1

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Arnett, J. J. (2000). Emerging adulthood: A theory of development from the late teens through the twenties. American Psychologist, 55(5), 469–480. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.5.469

Bauman, Z. (1993). Ponowoczesne wzory osobowe. Studia Socjologiczne, 129(2), 7–31.

Bengtson, V. L. (2001). Beyond the nuclear family: The increasing importance of multi-generational bonds. Journal of Marriage and Family, 63(1), 5–12. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2001.00001.x

Bielas, K. (2016). Co byś powiedział sobie młodemu? Agora SA.

Cappeliez, P., & O’Rourke, N. (2006). Empirical validation of a model of reminiscence and health in later life. The Journals of Gerontology: Series B, 61(4), 237–244. https://doi.org/10.1093/geronb/61.4.P237

Davidai, S., & Gilovich, T. (2018). The ideal road not taken. Emotion, 18(3), 439–452. https://doi.org/10.1037/emo0000326

Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (2009). Metody badań jakościowych (T. 2, 725). (K. Podemski i in. tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Dryll, E., Cierpka, A., & Tokarska, U. (2019). Wartości w okresie późnej dorosłości a mądrość przekazywana w „liście do wnuka”. W M. Kielar-Turska (Red.), Siła umysłu w starości. Starość, jak ją widzi psychologia (485–511). Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie.

Dubas, E. (2009). Etapy dorosłości i proces kształcenia. W A. Fabiś & B. Cyboran (Red.), Dorosły w procesie kształcenia (115–132). Wyższa Szkoła Administracji w Bielsku-Białej.

Erikson, E. H. (2004). Tożsamość a cykl życia.(M. Żywicki, tłum.). Zysk i S-ka.

Fabiś, A. (2018). Troski egzystencjalne w starości. Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie.

Fabiś, A. (2026). Listy jako „dokumenty życia” - autorska propozycja metody analizy narracji epistolarnej (MANE) w badaniach andragogicznych. W A. Fabiś & E. Dubas (Red.), Badania jakościowe w andragogice. Polskie doświadczenia badawcze (359–380). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Fabiś, A., & Sygulska, K. (2020). Porażki w bilansie życiowym aktywnych edukacyjnie seniorek i seniorów. Exlibris Social Gerontology Journal, 19(2), 67–81.

Jaspers, K. (1998). Wprowadzenie do filozofii. (A. Wołkowicz, tłum.). Siedmioróg.

Jaspers, K. (1990). Filozofia egzystencji: Wybór pism. (S. Tyrowicz & D. Lachowska, tłum.). Państwowy Instytut Wydawniczy.

Kodeks cywilny z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz.U. 1964 nr 16, poz. 93, z późn. zm.).

Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience As The Source Of Learning And Development. Prentice Hall.

Konieczna-Woźniak, R. (2015). Aktualne/zapomniane tematy gerontologii – mądrość ludzi starszych i jej rola w życiu ludzi młodych. Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej, 9(1), 51–64.

Kubinowski, D. (2010). Jakościowe badania pedagogiczne. Filozofia, metodyka, ewaluacja. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

McAdams, D. P., & McLean, K. C. (2013). Narrative identity. Current Directions in Psychological Science, 22(3), 233–238. https://doi.org/10.1177/0963721413475622

Minuchin, S. (1974). Families and family therapy. Harvard University Press.

Olejnik, M. (2011). Średnia dorosłość. Wiek średni. W B. Harwas-Napierała & J. Trempała (Red.). Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia człowieka (t. 2, 317). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Piecuch, Cz. (2011). Człowiek metafizyczny. Wydawnictwo Naukowe PWN.

St Jacques, P. L., & Levine, B. (2007). Ageing and autobiographical memory for emotional and neutral events. Memory, 15(2), 129–144. https://doi.org/10.1080/09658210601119762

Stanley, L. (2004). The epistolarium: On Theorizing Letters and Correspondences. Au-to/Biography, 12(3), 201–235. https://doi.org/10.1191/0967550704ab014oa

Suchodolska, J. (2016). Młodzież i młodzi dorośli wobec kryzysu indywidualnego – potrzeba wsparcia społecznego w rozwoju psychicznej niezależności (i dojrzałej tożsamości). Kultura – Społeczeństwo – Edukacja, 10(2), 231–247. https://doi.org/10.14746/kse.2016.10.18

Sygulska, K. (2021). Nigdy nie jest się za starym na bycie szczęśliwym: Czego życie nauczyło osoby starsze? Praca Socjalna, 36(3), 177–198.

Tchorzewski, A. M. de. (2015). Starość jako wartość i fenomen pedagogiczny. Horyzonty Wychowania, 14(32), 17–42.

Wiszejko-Wierzbicka, D., & Kwiatkowska, A. (2018). Wchodzenie w dorosłość: ogólnopolskie badanie młodych Polaków w wieku 18–29 lat. Studia Socjologiczne, 2(229), 147–176. https://doi.org/10.24425/122467

Witkowski, L. (2009). Rozwój i tożsamość w cyklu życia: Studium koncepcji Erika H. Eriksona. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.