„I po co Ci to było?” Autobiograficzna retrospekcja w listach do młodszego siebie, jako forma bilansu życia

Sabina Kmak; Barbara Zaremba-Żółtek; Urszula Kuśmierczyk; Natalia Starowicz

doi:10.57655/EXLIBRIS_2_2025_1

Data publikacji : 2026-03-13

Tom 29 Nr 2 (2025)

„I po co Ci to było?” Autobiograficzna retrospekcja w listach do młodszego siebie, jako forma bilansu życia

Sabina Kmak

https://orcid.org/0009-0003-0050-5703

Barbara Zaremba-Żółtek

https://orcid.org/0009-0007-3335-0620

Urszula Kuśmierczyk

https://orcid.org/0009-0003-9984-9257

Natalia Starowicz

https://orcid.org/0009-0001-8960-9538

DOI: https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_2_2025_1

Abstrakt

Niniejszy artykuł podejmuje problematykę bilansu życiowego realizowanego w formie listu adresowanego do samego siebie. Autorzy korespondencji prowadzą swoisty dialog wewnętrzny, w ramach, którego dokonują oceny własnej biografii oraz formułują refleksje dotyczące minionych doświadczeń. Rozpatrywana forma epistolarna ujawnia złożoną relację między przeszłością a teraźniejszością, umożliwiając narratorom nawiązanie dialogu z własnym, młodszym „ja”. Akt pisania listu zostaje tu ujęty, jako proces autobiograficznej rekonstrukcji i reinterpretacji tożsamości, sprzyjający zarówno egzystencjalnemu bilansowi, jak i nadaniu nowego znaczenia wydarzeniom z przeszłości. W tym kontekście list jawi się nie tylko jako narzędzie badawcze, lecz także jako przestrzeń samopoznania i autorefleksji, w której teraźniejsze „ja” prowadzi rozmowę z dawnym „ja”. Formułowane w tym procesie rady i przestrogi wykraczają poza wymiar indywidualny, co sprawia, że uzyskują charakter uniwersalny. Dzięki temu mogą pełnić funkcję komunikatu skierowanego do szerokiego grona odbiorców.

Słowa kluczowe:

bilans życiowy, uczenie się biograficzne, narracje epistolarne, seniorzy

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF - pełny tekst artykułu

Zasady cytowania

Kmak, S., Zaremba-Żółtek, B., Kuśmierczyk , U., & Starowicz, N. (2026). „I po co Ci to było?” Autobiograficzna retrospekcja w listach do młodszego siebie, jako forma bilansu życia. Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej, 29(2), 13–32. https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_2_2025_1

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Arnett, J. J. (2000). Emerging adulthood: A theory of development from the late teens through the twenties. American Psychologist, 55(5), 469–480. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.5.469

Bauman, Z. (1993). Ponowoczesne wzory osobowe. Studia Socjologiczne, 129(2), 7–31.

Bengtson, V. L. (2001). Beyond the nuclear family: The increasing importance of multi-generational bonds. Journal of Marriage and Family, 63(1), 5–12. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2001.00001.x

Bielas, K. (2016). Co byś powiedział sobie młodemu? Agora SA.

Cappeliez, P., & O’Rourke, N. (2006). Empirical validation of a model of reminiscence and health in later life. The Journals of Gerontology: Series B, 61(4), 237–244. https://doi.org/10.1093/geronb/61.4.P237

Davidai, S., & Gilovich, T. (2018). The ideal road not taken. Emotion, 18(3), 439–452. https://doi.org/10.1037/emo0000326

Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (2009). Metody badań jakościowych (T. 2, 725). (K. Podemski i in. tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Dryll, E., Cierpka, A., & Tokarska, U. (2019). Wartości w okresie późnej dorosłości a mądrość przekazywana w „liście do wnuka”. W M. Kielar-Turska (Red.), Siła umysłu w starości. Starość, jak ją widzi psychologia (485–511). Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie.

Dubas, E. (2009). Etapy dorosłości i proces kształcenia. W A. Fabiś & B. Cyboran (Red.), Dorosły w procesie kształcenia (115–132). Wyższa Szkoła Administracji w Bielsku-Białej.

Erikson, E. H. (2004). Tożsamość a cykl życia.(M. Żywicki, tłum.). Zysk i S-ka.

Fabiś, A. (2018). Troski egzystencjalne w starości. Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie.

Fabiś, A. (2026). Listy jako „dokumenty życia” - autorska propozycja metody analizy narracji epistolarnej (MANE) w badaniach andragogicznych. W A. Fabiś & E. Dubas (Red.), Badania jakościowe w andragogice. Polskie doświadczenia badawcze (359–380). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Fabiś, A., & Sygulska, K. (2020). Porażki w bilansie życiowym aktywnych edukacyjnie seniorek i seniorów. Exlibris Social Gerontology Journal, 19(2), 67–81.

Jaspers, K. (1998). Wprowadzenie do filozofii. (A. Wołkowicz, tłum.). Siedmioróg.

Jaspers, K. (1990). Filozofia egzystencji: Wybór pism. (S. Tyrowicz & D. Lachowska, tłum.). Państwowy Instytut Wydawniczy.

Kodeks cywilny z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz.U. 1964 nr 16, poz. 93, z późn. zm.).

Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience As The Source Of Learning And Development. Prentice Hall.

Konieczna-Woźniak, R. (2015). Aktualne/zapomniane tematy gerontologii – mądrość ludzi starszych i jej rola w życiu ludzi młodych. Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej, 9(1), 51–64.

Kubinowski, D. (2010). Jakościowe badania pedagogiczne. Filozofia, metodyka, ewaluacja. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

McAdams, D. P., & McLean, K. C. (2013). Narrative identity. Current Directions in Psychological Science, 22(3), 233–238. https://doi.org/10.1177/0963721413475622

Minuchin, S. (1974). Families and family therapy. Harvard University Press.

Olejnik, M. (2011). Średnia dorosłość. Wiek średni. W B. Harwas-Napierała & J. Trempała (Red.). Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia człowieka (t. 2, 317). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Piecuch, Cz. (2011). Człowiek metafizyczny. Wydawnictwo Naukowe PWN.

St Jacques, P. L., & Levine, B. (2007). Ageing and autobiographical memory for emotional and neutral events. Memory, 15(2), 129–144. https://doi.org/10.1080/09658210601119762

Stanley, L. (2004). The epistolarium: On Theorizing Letters and Correspondences. Au-to/Biography, 12(3), 201–235. https://doi.org/10.1191/0967550704ab014oa

Suchodolska, J. (2016). Młodzież i młodzi dorośli wobec kryzysu indywidualnego – potrzeba wsparcia społecznego w rozwoju psychicznej niezależności (i dojrzałej tożsamości). Kultura – Społeczeństwo – Edukacja, 10(2), 231–247. https://doi.org/10.14746/kse.2016.10.18

Sygulska, K. (2021). Nigdy nie jest się za starym na bycie szczęśliwym: Czego życie nauczyło osoby starsze? Praca Socjalna, 36(3), 177–198.

Tchorzewski, A. M. de. (2015). Starość jako wartość i fenomen pedagogiczny. Horyzonty Wychowania, 14(32), 17–42.

Wiszejko-Wierzbicka, D., & Kwiatkowska, A. (2018). Wchodzenie w dorosłość: ogólnopolskie badanie młodych Polaków w wieku 18–29 lat. Studia Socjologiczne, 2(229), 147–176. https://doi.org/10.24425/122467

Witkowski, L. (2009). Rozwój i tożsamość w cyklu życia: Studium koncepcji Erika H. Eriksona. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.