Kategorie istotne w przygotowaniu się osób w średniej dorosłości do zmian związanych z wiekiem w perspektywie geragogiki – szkic teoretyczny

Anna Leszczyńska-Rejchert

doi:10.57655/EXLIBRIS_2_2024_6

Data publikacji : 2025-01-31

Tom 27 Nr 2 (2024)

Kategorie istotne w przygotowaniu się osób w średniej dorosłości do zmian związanych z wiekiem w perspektywie geragogiki – szkic teoretyczny

Anna Leszczyńska-Rejchert

https://orcid.org/0000-0001-5535-2730

DOI: https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_2_2024_6

Abstrakt

Przygotowanie do zmian związanych z wiekiem, określane też jako przygotowanie do starości, stanowi obecnie bardzo ważny obszar zainteresowań różnych nauk. Prym w tym zakresie wiedzie gerontologia (a w niej zwłaszcza geragogika) oraz polityka społeczna (przede wszystkim polityka senioralna). Zainteresowanie to wynika z intensywnego tempa starzenia się współczesnych społeczeństw i konieczności pilnego podjęcia stosownych działań m.in. w obszarze ochrony zdrowia oraz pomocy społecznej. Przygotowanie do starości ma walory jednostkowe i społeczne. Niestety, większość osób dorosłych nie podejmuje działań z tego zakresu. Celem artykułu jest wskazanie sposobów przygotowania się osób w średniej dorosłości do zmian związanych z wiekiem, które zostały omówione w kontekście kategorii istotnych z perspektywy geragogiki jako nauki. Jednocześnie w analizach wykorzystano założenia holistycznego modelu zdrowia w aspekcie jednostkowym. W związku z tym ustalono, że w przygotowaniu się osób w fazie średniej dorosłości do zmian związanych z wiekiem podstawę stanowić powinny trzy kategorie, a mianowicie: zdrowie, edukacja oraz troska o siebie. Podjęcie działań wpisujących się w wyodrębnione kategorie ułatwi niewątpliwie utrzymanie lub osiągnięcie samodzielności i sprawstwa, które są niezwykle istotne w życiu osób dorosłych, bez względu na fazę dorosłości, w jakiej się one znajdują.

Słowa kluczowe:

geragogika, polityka senioralna, średnia dorosłość, przygotowanie do zmian związanych z wiekiem, przygotowanie do starości, wychowanie do starości

Inne teksty tego samego autora

Anna Leszczyńska-Rejchert, Uniwersytety trzeciego wieku i inne formy edukacji seniorów na Warmii i Mazurach w perspektywie geragogiki – raport z badań , Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej: Tom 25 Nr 2 (2023): Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej
Agata Chabior, Anna Leszczyńska-Rejchert, Zofia Szarota, Uniwersyteckie kształcenie gerontologiczne na kierunku pedagogika , Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej: Tom 20 Nr 1 (2021): Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej
Anna Leszczyńska-Rejchert, Seniorzy jako zasoby rodziny z perspektywy ludzi we wczesnej i średniej dorosłości , Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej: Tom 12 Nr 2 (2016): Obecni – nieobecni starsi ludzie w rodzinie

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF - pełny tekst artykułu

Zasady cytowania

Leszczyńska-Rejchert, A. (2025). Kategorie istotne w przygotowaniu się osób w średniej dorosłości do zmian związanych z wiekiem w perspektywie geragogiki – szkic teoretyczny. Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej, 27(2), 103–120. https://doi.org/10.57655/EXLIBRIS_2_2024_6

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Baltes, P. B., Smith, J. (2003). New frontiers in the future of aging: from successful aging of the young old to the dilemmas of the fourth age. Gerontology, 49, 123–145.

Chabior, A. (2000), Rola aktywności kulturalno-oświatowej w adaptacji do starości. Instytut Technologii Eksploatacji. Ośrodek Kształcenia i Doskonalenia Kadr.

Chopra, D. (1995). Życie bez starości. Młode ciało. Ponadczasowy umysł. Wydawnictwo Książka i Wiedza.

Dubas, E. (2008). Estetyzacja starości w kontekście pomyślnego starzenia się. W: J. T. Kowaleski i P. Szukalski (red.), Pomyślne starzenie się w perspektywie nauk społecznych i humanistycznych (ss. 111–124). Zakład Demografii i Gerontologii Społecznej UŁ.

Dubas, E. (2005). Geragogika – dyscyplina pedagogiczna o edukacji w starości i do starości. W: A. Fabiś (red.), Seniorzy w rodzinie, instytucji i społeczeństwie. Wybrane zagadnienia współczesnej gerontologii (ss. 143–155). Wydawnictwo Wyższej Szkoły Zarządzania i Marketingu.

Dubas, E. (2013). Starość znana i nieznana – wybrane refleksje nad współczesną starością. Rocznik Andragogiczny, 20, 135–152.

Dubas, E. (2024). Humanistyczny obraz starości. Przesłanki dla gerontologii humanistycznej. Refleksje nad starością, tom 3. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Frechman, E., Dietrich, M. S., Buck, H. G., Rhoten, B. A., & Maxwell, C. A. (2022). PLAN. Preparing and Living for Aging Now; A descriptive study investigating older adults' readiness to plan for aging and frailty. Geriatric Nursing, 47, 164–170.

Hajek, A., Lehnert, T., Wegener, A., Riedel-Heller, S. G., & König, H. H. (2018). Do individuals in old age prepare for the risk of long-term care? Results of a population-based survey in Germany. International Journal of Environmental Research and Public Health, 15(10), 2189.

Halicki, J. (2010). Obrazy starości rysowane przeżyciami seniorów. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.

Hill, R. D. (2009). Pozytywne starzenie się. Młodzi duchem w jesieni życia. MT Biznes Sp. z.o.o.

Kamiński, A. (1971). Wychowanie do starości. Zdrowie Psychiczne, 1–2, 93–102.

Kamiński, A. (1975). Pedagogika w służbie gerontologii społecznej. Człowiek w Pracy i w Osiedlu, 4, 9–26.

Kamiński, A. (1978). Studia i szkice pedagogiczne. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Kamiński, A. (1982). Funkcje pedagogiki społecznej. Praca socjalna i kulturalna. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Kamiński, A. (1986). Pedagogika w służbie starości. W: Encyklopedia Seniora (ss. 115–117). Wiedza Powszechna.

Komatsu, H., Yagasaki, K., Kida, H., Eguchi, Y., & Niimura, H. (2018). Preparing for a paradigm shift in aging populations: listen to the oldest old. International Journal of Qualitative Studies on Health and Well-being, 13(1), 1511768.

Konieczna-Woźniak, R. (2013). Uczenie się jako strategia pozytywnego starzenia się. Rocznik Andragogiczny, 185–200.

Kuchcińska, M. (2004). Edukacja do i w starości w kontekście kamieni milowych na drodze życia seniorów. W: M. Kuchcińska (red.), Zdrowie człowieka i jego edukacja gerontologiczna (ss. 145–159). Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. K. Wielkiego.

Leszczyńska-Rejchert, A. (2010). Człowiek starszy i jego wspomaganie – w stronę pedagogiki starości. Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.

Leszczyńska-Rejchert, A. (2019). Wbrew stereotypom – pomyślna starość „wyjątkowych seniorów. Studium z pedagogiki społecznej. Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.

Leszczyńska-Rejchert, A. (2021). Wyzwania i zadania geragogiki. Wydawnictwo Uniwersytetu Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.

Levinson, D. J. (1986). A conception of adult development. American Psychologist, 41, 3–13.

Lipman, F. (2016), Wiek to nie wyrok. 10 sekretów długowieczności. Wydawnictwo Vital.

Neville, S., Napier, S., Adams, J., Shannon, K., & Wright-St Clair, V. (2021). Older people’s views about ageing well in a rural community. Ageing & Society, 41(11), 2540–2557.

Park, J., Fung, H. H., Rothermund, K., & Hess, T. M. (2020). The impact of perceived control and future-self views on preparing for the old age: Moderating influences of age, culture, and context. The Journals of Gerontology: Series B, 75(5), e18-e28.

Sadler E., Biggs S. (2006). Exploring the links between spirituality and „successful aging”. Journal of Social Work Practice, 20, 267–280.

Semków, J. (2010). Poczucie bezpieczeństwa ludzi starych jako warunek konieczny ich dobrej kondycji psychofizycznej. W: M. Halicki, J. Halicki, K. Czykier (red.), Zagrożenia w starości i na jej przedpolu (ss. 121–130). Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.

Skowrońska, D. (2009). Edukacja i samorealizacja w procesie przygotowania do starości i wizji starości osób w wieku średnim – sprawozdanie z badań. Chowanna, 2, 63–75.

Solhi, M., Pirouzeh, R., & Zanjari, N. (2022). Middle-aged preparation for healthy aging: A qualitative study. BMC Public Health, 22(1), 274.

Straś-Romanowska, M. (2000). Paradoksy rozwoju człowieka w drugiej połowie życia a psychoprofilaktyka starości. W: B. Kaja (red.), Wspomaganie rozwoju. Psychostymulacja i psychokorekcja. Tom 2 (ss. 44–55). Wydawnictwo Uczelniane WSP.

Sto sposobów na dobrą jakość życia seniora. Na Temat, czerwiec 2005, 2.

Sulik, M. (2023). Kategorie pedagogiczne w perspektywie gerontologiczno-biograficznej (refleksje z badań). Edukacja Dorosłych, 89(2), 43–65.

Szarota, Z. (2004). Gerontologia społeczna i oświatowa. Zarys problematyki. Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.

Szarota, Z. (2010). Starzenie się i starość w wymiarze instytucjonalnego wsparcia na przykładzie Krakowa. Wydawnictwo Uniwersytetu Pedagogicznego.

Szarota, Z. (2015). Uczenie się starości. Edukacja Dorosłych, 72(1), 23–35.

Szatur-Jaworska, B. (2006). Faza starości w cyklu życia człowieka – ogólna charakterystyka. W: B. Szatur-Jaworska, P. Błędowski, M. Dzięgielewska, Podstawy gerontologii społecznej (ss. 35–61). Oficyna Wydawnicza Aspra-JR.

Szukalski, P. (2009). Podsumowanie. Wnioski i rekomendacje. W: P. Szukalski (red.), Przygotowanie do starości. Polacy wobec starzenia się (ss. 231–236). Fundacja Instytut Spraw Publicznych.

Uchwała nr 161 Rady Ministrów z dnia 26 października 2018 r. w sprawie przyjęcia dokumentu „Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo – Uczestnictwo – Solidarność” (MP, 2018, poz. 1169).

Uchwała nr 238 Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2013 r. w sprawie przyjęcia dokumentu „Założenia Długofalowej Polityki Senioralnej w Polsce na lata 2014–2020” (M.P. 2014, poz. 118).

Uzar K. (2011). Wychowanie w perspektywie starości. Personalistyczne podstawy geragogiki. Wydawnictwo KUL.

Woynarowska, B., Kowalewska, A., & Izdebski, Z. (2021). Biomedyczne podstawy rozwoju i edukacji. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Zych, A. A. (2011). Profilaktyka gerontologiczna a normalne i optymalne starzenie się. Wspólne Tematy, 1, 15–25.

Netografia

WHO, Active ageing: a policy framework, Geneva 2002, http://whqlibdoc.who.int/hq/2002/, [dostęp: 30.10.2024]