W artykule dokonuję analizy teorii rozwoju psychospołecznego Erika H. Eriksona, w tym dziewiątego stadium zaproponowanego przez J. M. Eriksona. Przedstawiam autorskie rozumienie dziewiątego stadium. Staram się udowodnić, że integralność kontra rozpacz to nadal kryzys ostatniego etapu życia - czyli z dodaniem etapu dziewiątego. Kryzys etapu ósmego rozgrywa się na kontinuum zaangażowanie - rezygnacja. Pojęcie zaangażowania rozumiem jako wybór własnej drogi życia w świecie, w perspektywie rozwoju osobowego ukierunkowanego na realizację wartości uniwersalnych, zgodnie z etycznym wymiarem etosu społecznego, z poczuciem akceptacji zmian, które są wynikiem procesu starzenia się człowieka. Rezygnację rozumiem jako drugi biegun dynamizujący konflikt etapu ósmego, który przejawia się w niepodejmowaniu nowych działań lub kontynuowaniu starych przez jednostkę z przekonania o bezsensowności podejmowania jakichkolwiek działań na rzecz własnego rozwoju. Kryzys ten jest konfrontacją z własną starością w wymiarach soma, psyche i ethos, kiedy zmiany spowodowane procesem starzenia się i modyfikacją warunków działania powodują, że dotychczasowy sposób życia w świecie staje się nieadekwatny i wymaga zaangażowania w postaci poszukiwania nowego miejsca dla siebie. Siłą, jaką może dać zmaganie się osób starszych między zaangażowaniem a rezygnacją, jest odwaga. W tym zdobywaniu odwagi osoby starsze powinny być wspierane przez geragogikę odwagi, którą łączę z gerontologią krytyczną. Społeczeństwo potrzebuje odwagi osób starszych i ich zaangażowania w etyczne zachowanie świata.
Zasady cytowania